Perfectionisme heeft twee kanten die vaak door elkaar lopen. Streven naar goed werk levert doorgaans betere resultaten op. Angst voor fouten levert dat niet op: die leidt tot uitstellen, eindeloos bijschaven aan onderdelen die al goed genoeg zijn, en het vermijden van taken waarin iets fout kan gaan.
Hoe het er in de praktijk uitziet
- De inleiding van een verslag wordt zeven keer herschreven terwijl de rest nog leeg is.
- Een samenvatting wordt zo volledig gemaakt dat er geen tijd overblijft om die te leren.
- Een opdracht wordt niet ingeleverd omdat die nog niet af genoeg is, met een lager cijfer als gevolg dan bij inleveren.
- Aantekeningen worden overgeschreven in nette handschriftversies, wat weinig leerrendement oplevert maar wel een gevoel van beheersing.
Kenmerkend is dat de inspanning niet naar het onderdeel gaat met het grootste effect, maar naar het onderdeel dat het meest controleerbaar voelt.
Waarom een hoge lat leidt tot uitstel
Beginnen betekent bij een hoge lat vrijwel meteen het produceren van iets wat niet aan die lat voldoet. Een eerste versie is per definitie ruw. Wanneer die ruwheid als persoonlijk falen voelt, is niet beginnen de comfortabelere optie. Zo ontstaat de combinatie die veel studenten herkennen: hoge eisen en weinig voortgang.
Wat helpt
Expliciet een slechte eerste versie maken. Niet als truc, maar als afspraak: de eerste versie hoeft alleen te bestaan, niet goed te zijn. Beoordelen gebeurt pas bij de tweede versie.
Vooraf vaststellen wat goed genoeg is. Bij een opdracht die voor tien procent meetelt is een zes een prima uitkomst. Het vooraf benoemen van de gewenste uitkomst voorkomt dat er onbeperkt tijd in verdwijnt.
Tijd begrenzen per onderdeel. Twee uur voor de inleiding, en daarna verder ongeacht het resultaat. De begrenzing zit dan in de tijd, niet in de tevredenheid.
Onderscheid maken tussen fout en onaf. Een concept met open plekken is geen mislukking maar een tussenstand. Dat onderscheid is voor veel perfectionisten het lastigste en het meest opleverende.
Wanneer het hardnekkig blijft
Perfectionisme dat samengaat met aanhoudende spanning, slecht slapen of het vermijden van studieonderdelen laat zich zelden oplossen met planningstechniek alleen. Begeleiding richt zich in die gevallen op de overtuigingen die eronder liggen. Een studieadviseur of studentenpsycholoog van de eigen instelling is het eerste adres; particuliere begeleiding zoals Next Level Studentencoaching behandelt perfectionisme eveneens als vast thema.