Wat makkelijk voelt, blijft slecht hangen
Bij het herlezen van een hoofdstuk neemt de herkenning toe. Die herkenning voelt als kennis, maar is het niet: bij een toets moet de stof opgehaald worden zonder dat de tekst erbij ligt. Onderzoek naar leren laat consequent zien dat technieken die tijdens het leren moeite kosten, meer opleveren bij het terughalen later. Dat verschijnsel staat bekend als wenselijke moeilijkheid.
Dit is de reden dat leerlingen en studenten vaak de minst effectieve technieken kiezen. Ze voelen tijdens het studeren het prettigst.
Ophalen uit het geheugen
De sterkste techniek is het actief ophalen van kennis zonder hulpmiddelen: het boek dicht, en dan opschrijven of hardop vertellen wat er in het hoofdstuk stond. Dit staat bekend als het testeffect. Elke poging tot ophalen versterkt de verbinding, ook wanneer de poging deels mislukt.
Praktisch betekent dit: na het lezen van een paragraaf het boek sluiten en drie vragen beantwoorden. Wat was de hoofdgedachte, welke begrippen kwamen langs, en hoe verhoudt dit zich tot het vorige onderdeel. Pas daarna wordt gecontroleerd wat gemist is.
Spreiden over meerdere dagen
Dezelfde stof drie keer twintig minuten op drie dagen levert meer op dan één keer een uur. De reden is dat het geheugen bij elke herhaling opnieuw moeite moet doen; bij een aaneengesloten sessie is de stof nog te vers om die moeite te leveren.
Dit maakt spreiden lastig te combineren met last-minute studeren. Het is ook het punt waar planning en leertechniek elkaar raken: zonder enige planning is spreiden praktisch onmogelijk.
Onderwerpen afwisselen in plaats van blokken
Bij vakken met verschillende opgavetypen, zoals wiskunde, scheikunde of statistiek, levert het afwisselen van typen binnen een sessie meer op dan twintig opgaven van hetzelfde type achter elkaar. In een blok van hetzelfde type hoeft niet meer bepaald te worden welke methode van toepassing is, terwijl juist dat op de toets wordt gevraagd.
Afwisselen voelt rommeliger en levert tijdens het oefenen meer fouten op. Bij de toetsing is het resultaat beter.
Uitleggen en verbinden
Stof uitleggen aan iemand anders, of aan een lege stoel, legt gaten in het begrip meteen bloot. Waar de uitleg hapert, zit de onduidelijkheid. Een variant hierop is het steeds stellen van de vraag waarom iets zo is: waarom leidt deze oorzaak tot dit gevolg, waarom is deze formule hier van toepassing.
Voor vakken met veel samenhang werkt het maken van een schema waarin begrippen met pijlen verbonden worden. Niet als samenvatting achteraf, maar uit het hoofd, waarna met het boek gecontroleerd wordt wat ontbreekt.
Technieken die minder opleveren dan gedacht
| Techniek | Wat het oplevert | Beter |
|---|---|---|
| Herlezen | Herkenning, weinig ophaalbare kennis | Na één keer lezen overhoren |
| Markeren | Vooral het gevoel iets te doen | In eigen woorden noteren |
| Samenvatting overschrijven | Weinig, de tekst blijft voor ogen | Samenvatten met het boek dicht |
| Alles in één avond | Kortstondig resultaat, snelle vergeting | Spreiden over meerdere dagen |
Markeren en samenvatten zijn niet waardeloos, maar het effect zit in de bewerking, niet in de handeling. Een samenvatting die uit het hoofd wordt gemaakt is een ophaaloefening. Een samenvatting die overgeschreven wordt is dat niet.
Over leerstijlen
Het idee dat iemand een visuele, auditieve of kinesthetische leerstijl heeft en dat lesmateriaal daarop afgestemd moet worden, is in onderzoek herhaaldelijk getoetst en niet bevestigd. Voorkeuren voor een bepaalde presentatievorm bestaan wel degelijk, maar afstemming daarop levert geen betere resultaten op.
Wat wel per persoon verschilt is bijvoorbeeld de bruikbare bloklengte, de gevoeligheid voor geluid en prikkels, en het moment op de dag waarop het werk het beste gaat. Dat zijn zinnige dingen om uit te proberen.
Veelgestelde vragen
Wat is de meest effectieve leertechniek?
Actief ophalen uit het geheugen, dus overhoren zonder het boek erbij, gecombineerd met spreiding over meerdere dagen. Beide zijn in onderzoek consequent effectiever dan herlezen of markeren.
Zijn samenvattingen zinloos?
Nee, maar het effect zit in het maken, niet in het bezitten. Een samenvatting die uit het hoofd wordt geschreven en daarna wordt gecontroleerd is een ophaaloefening. Een overgeschreven samenvatting is dat niet.
Bestaan leerstijlen?
Voorkeuren bestaan, maar het afstemmen van lesmateriaal op een veronderstelde leerstijl levert volgens herhaald onderzoek geen betere resultaten op.