Sinds taalmodellen breed beschikbaar zijn, is een deel van het studiewerk in enkele seconden te doen. Samenvatten, uitleggen, herformuleren, oefenvragen bedenken. Dat is bruikbaar, maar de winst en het verlies liggen dicht bij elkaar: leren berust op moeite doen, en juist die moeite is wat wordt weggenomen.
Waar het aantoonbaar helpt
- Overhoren. Een model vragen om tien vragen over een hoofdstuk, die zelf beantwoorden zonder boek, en daarna laten nakijken. Dit is een ophaaloefening en dus effectief.
- Uitleg op een ander niveau. Een moeilijk begrip laten uitleggen op een eenvoudiger niveau, of met een voorbeeld uit een ander vakgebied.
- Vastlopen doorbreken. Bij een schrijfblokkade helpt het om vragen te laten stellen over de eigen tekst, in plaats van tekst te laten schrijven.
- Structuur bespreken. Een eigen hoofdstukindeling voorleggen en laten benoemen waar de opbouw rammelt.
Waar het het leren ondermijnt
Een gegenereerde samenvatting lezen levert herkenning op en het gevoel de stof te beheersen. Dat gevoel is misleidend: er is niets opgehaald, alleen ontvangen. Hetzelfde geldt voor uitwerkingen van opgaven die worden doorgelezen in plaats van zelf geprobeerd.
Het risico zit vooral in de zelfinschatting. Wie de uitleg begrijpt, denkt de stof te kunnen. Bij een toets moet die stof zonder hulp opgehaald en toegepast worden, en dat is een andere vaardigheid dan begrijpen wat iemand anders opschrijft.
Onjuistheden en verzonnen bronnen
Taalmodellen produceren met regelmaat feitelijke fouten en verwijzingen naar bronnen die niet bestaan. Bij vakinhoudelijke stof is dat lastig te herkennen, juist omdat de tekst zelfverzekerd geformuleerd is. Alles wat in een verslag of scriptie terechtkomt hoort gecontroleerd te worden in de oorspronkelijke bron.
Regels van de opleiding
Instellingen hanteren uiteenlopende regels: sommige staan gebruik toe mits vermeld, andere verbieden het bij bepaalde toetsvormen volledig. Die regels staan in de onderwijs- en examenregeling of in de opdrachtomschrijving. Onwetendheid daarover wordt bij fraudezaken zelden geaccepteerd, dus het opzoeken kost minder dan het niet opzoeken.
Een bruikbare vuistregel
Een taalmodel inzetten om vragen te krijgen levert leerwinst op. Een taalmodel inzetten om antwoorden te krijgen levert tijdwinst op en leerverlies. Beide zijn soms gepast, maar het onderscheid is het overwegen waard voordat de vraag getypt wordt.